Nie każdej żabie rzekotka – rzecz o żabach w zoo
Nie każdemu psu Burek, a nie każdej żabie – rzekotka. „Żaba” to w potocznym rozumieniu pojęcie bardzo obszerne. Tymczasem żabowate to zaledwie jedna z rodzin tych pięknych płazów. Poznaj bliżej nasze kolorowe gatunki na pięknych zdjęciach autorstwa zoowego fotografa Michała Ciechanowicza.
Jedna, druga, trzecia – ile jest żab w zoo?
W Terrarium wrocławskiego zoo można podziwiać jeden z najobszerniejszych i najbardziej różnorodnych zbiorów terraryjnych w tej części świata, a bogactwo naszych gatunków oparte jest przede wszystkim o gady (ponad 230 gatunków). Płazów mamy mniej, ale ich reprezentacja także jest bardzo zróżnicowana i kolorowa. Mamy 18 ekspozycji z żabami, łącznie to około 550 sztuk reprezentujących ponad 40 gatunków.
Większość gatunków naszych płazów prezentujemy zwiedzającym w naszym Terrarium, a kilka z nich hodujemy na naszych zapleczach. W ZOO Wrocław można podziwiać m.in. ropuchę olbrzymią (czyli agę), żabę kurczak (inaczej żabę gigant) i ropuchę koloradzką, ropuchę marokańską, przez drzewołazy z rodzajów phyllobates, dendrobates itd, żabę czarnouchą, kumaki, a także m.in. żaby z jeziora Titicaca, pięknisie pomidorowe, mantellowate (rodzaj mantella), czy też nadrzewne ropuchy żółtoplame.
Przy czym „żaby” to bardzo ogólne pojęcie. Trzymając się klasyfikacji naukowej, należy doprecyzować, że posiadamy przedstawicieli rodzin: żabowatych, ropuchowatych, drzewołazów, mantellowatych i kumaków. Najmniejsza jest mantella wspinaczkowa (Mantella laevigata), która dorasta do 30 mm, a największa żaba gigant (inaczej żaba kurczak, Leptodactylus fallax) – do 20 cm.
Gdzie szukać żab w ZOO Wrocław?
Najliczniejsza ekspozycja różnych gatunków żab, znajduje się na piętrze naszego pawilonu Terrarium, konkretnie przy Motylarni. Tam można znaleźć między innymi kolorowe drzewołazy i liściołazy.
Czy żaby są toksyczne?
Niektóre gatunki żab rzeczywiście są toksyczne. Za najbardziej niebezpieczne uznaje się liściołazy straszliwe (Phyllobates terribilis), które mogą być śmiertelne dla ludzi. Można je rozpoznać po jaskrawożółtym ubarwieniu. Toksynę mogą wydzielać także kumaki (u nas mamy kumaka dalekowschodniego Bombina orientalis). Dla człowieka nie stanowi on śmiertelnego zagrożenia, ale może wywoływać podrażnienie skóry. Wystarcza to jednak, by skutecznie odstraszać zagrażające żabom niewielkie drapieżniki.
Co ciekawe, drzewołazy tracą toksyczne właściwości w ogrodach zoologicznych, a śmiercionośne są jedynie w naturze. Dlaczego?
Otóż toksyny pochodzą z ich z diety. Żaby te spożywają bezkręgowce pełne szkodliwych dla wielu organizmów związków chemicznych. Żaby jednak są przystosowane do ich zjadania, a toksynę wydzielają przez skórę. W zoo zwierzęta otrzymują zupełnie inny, nietoksyczny rodzaj pokarmu. Nie mają więc jak produkować toksyny.
Niektóre żaby są toksyczne, ale żadne nie są jadowite. Jaka jest różnica? Spożycie czy nawet dotknięcie żaby powoduje reakcję na toksynę, co prowadzić może nawet do zgonu dorosłego człowieka. Żaby jednak nie gryzą tak jak węże i nie wstrzykują jadu (bo go nie mają, podobnie jak ostrych zębów – zęby służą im co najwyżej do przytrzymywania ofiary). Dzięki toksynie żaby nie zostają zjedzone, tym samym bronią się pasywnie, a nie aktywnie. Dla porównania: pająk jest jadowity (ang. venomous, ma jad i aktywnie atakuje), a wilcza jagoda toksyczna (ang. poisonous, nie rusza się i nie atakuje, ale ma w sobie toksynę).
Właściwe związki toksyczne znajdują się w gruczołach pod skórą i są wydzielane np. w przypadku uszkodzenia skóry, a także w sytuacji zagrożenia lub stresu. Żaby w Polsce nie wywołają zgonu po ich dotknięciu – dotyczy to jedynie gatunków egzotycznych, zazwyczaj jaskrawo ubarwionych. Wszystkie płazy mają jednak skórę pokrytą śluzem który również ma działanie bakteriobójcze i grzybobójcze. Może to wywołać reakcję alergiczną – i to już jak najbardziej dotyczy także polskich gatunków. Jest to jeden z wielu powodów, dla których nie powinno się brać żab na ręce (więcej o tym na końcu).
Co wygląda jak żaba, a smakuje jak kurczak?
Które żaby w ZOO Wrocław są najciekawsze? Wspomniane liściołazy straszliwe, ze względu na ich niezwykłą toksyczność w naturze, zdecydowanie się do nich zaliczają.
Warto wspomnieć o żabie gigant, czyli inaczej żabie kurczak (Leptodactylus fallax), gdyż jest jednym z największych płazów bezogonowych na świecie i krytycznie zagrożonym gatunkiem. To bardzo cenne zwierzę w naszym inwentarzu.
Skąd wzięła się jej nazwa? Otóż mieszkańcy wysp Montserrat i Dominiki, czyli jedynych miejsc, gdzie ten gatunek występuje, postanowili sprawdzić, czy tą żabą można się najeść (ponieważ to dużej wielkości płaz). Podobno smakuje jak kurczak. Uprzedzając pytania – nie, nie sprawdzaliśmy tego.
Od 1999 roku populacja żab gigant zmniejszyła się o 80%. Przyczyna tego leży nie tylko w kulinarnych upodobaniach mieszkańców wysp – populacja zmalała także po erupcjach wulkanów na Montserrat, a kolejnym ciosem są dla niej wzrosty zachorowań na grzybicę płazów. Największym i wciąż istniejącym problemem jest jednak stopniowa utrata naturalnych terenów występowania.
Do niezwykle ciekawych gatunków, należy także żaba z Titicaca (Telmatobius culeus) – także krytycznie zagrożona wyginięciem. Żyje w jednym z najwyżej położonych jezior świata i musiała się przystosować do mniejszej zawartości tlenu w wodzie. Jak? Więcej w naszym tekście:
Czytaj: Najciekawsze zwierzęta w Terrarium ZOO Wrocław – Top 14
Czy żaby cokolwiek kumają?
Żaby nie są inteligentne tak jak ssaki czy ptaki, ale na swój własny sposób, tak by mogły skutecznie przetrwać. Potrafią zapamiętać, gdzie znajdą pożywienie czy też schronienie i wracać w te miejsca. Najbardziej fascynująca jest jednak umiejętność powracania do zbiorników, gdzie się przeobraziły z kijanki w żabę, by same złożyć tam skrzek.
Żaby potrafią także uczyć się rozpoznawać zagrożenia, jak również komunikować się między sobą. Rozumieją nawzajem wydawane dźwięki, od rechotu po kumkanie.
Wyjątkowe u żab są także ich cechy morfologiczne. Oddychają, a także piją przez skórę.
Randki w stawie – „kum, kum” i po sprawie
Żaby są z reguły silnie związane z wodą, a jedynie nieliczne do rozmnażania nie potrzebują wilgotnego środowiska. Między innymi z powodu kurczenia się odpowiednich siedlisk, są jednym z najszybciej ginących królestw zwierząt i aż 41% opisanych gatunków płazów jest zagrożona wyginięciem.
Wśród gatunków które hodujemy możemy zaobserwować różne strategie rozmnażania. Najprostszą jest wytworzenie dużej ilości jaj (skrzeku) i pozostawienie ich bez opieki.
Często środowisko wymusza wykształcenie bardziej wyrafinowanych sposobów rozmnażania. U gatunków tropikalnych stosunkowo często zdarza się składanie skrzeku poza wodą. Złoże jest przyklejone np. do liścia. Często jedno z rodziców broni jaj i je nawilża. Wylęgające się kijanki wpadają do zbiornika, są spłukiwane przez krople deszczu albo transportowane przez rodzica.
Czasami w niesprzyjającym klimacie płazy budują gniazda z piany w których następują początkowe fazy cyklu rozwojowego, a na świat wyruszają w pełni ukształtowane żabki. Tak wygląda rozmnażanie u żab kurczak, które pianę będącą środowiskiem rozwoju kijanek tworzą pocierając tylnymi nogami.
Płazy w Polsce – daj żabie ujść płazem
Wszystkie gatunki żab i innych płazów są w Polsce objęte ochroną prawną. Oznacza to, że nie wolno ich łapać, przenosić, przetrzymywać ani niszczyć ich siedlisk.
Dlaczego nie należy dotykać żab? Po pierwsze z powodu, który wspomnieliśmy wcześniej – mogą uczulać. Ponadto skóra żab jest bardzo delikatna i przepuszczalna – łatwo wchłania toksyny, kremy, środki dezynfekujące czy sól z ludzkich dłoni. Nawet krótkie dotknięcie może powodować u żaby nie tylko stres, ale wręcz uszkodzenia skóry lub infekcje. To dla niej realne zagrożenie. Ponadto żaby są zmiennocieplne i nasze dłonie zwyczajnie je grzeją.
Należy omijać miejsca rozrodu żab i dać im rozmnażać się w spokoju, nie niszczyć ich siedlisk, nie zabierać żab do domu i nie przenosić ich dla zabawy. Żaby wracające do zbiornika, w którym przyszły na świat, często przechodzą przez drogi, a nawet domy i inne zabudowania. Pozwólmy im przejść spokojnie tam, gdzie chcą – choćby skakały przez środek naszego salonu.
Szlak migracji przez ulicę warto zgłosić odpowiednim służbom, które zajmują się przenoszeniem żab w bezpieczny sposób, by np. nie zostały rozjechane przez samochody. We Wrocławiu to Centrum Zarządzania Kryzysowego: 71 770 22 22).
Czytaj więcej: Dzikie w Mieście – płazy we Wrocławiu