gereza angolska

Colobus angolensis

Status wg IUCN Red List

gereza angolska

Czy wiesz, że....

Cechą charakterystyczna małp z rodzaju colobus jest wyjątkowy wśród naczelnych wielokomorowy żołądek i wspomaganie trawienia    poprzez florę bakteryjną zdolną do trawienia celulozy. Dodatkowo specjalny skład śliny małp tego rodzaju  wspomaga neutralizacje kwasowości a zawarte w niej białka bogate w prolinę  pomagają niwelować garbniki w procesie trawienia. Niezwykłe jest również to, że gerezy angolskie są w stanie zjadać i trawić rośliny trujące dla innych zwierząt, gdyż ich enzymy trawienne są w stanie neutralizować toksyny roślinne. Zaobserwowano, że małpy te jedzą glinę znajdującą się w kopcach termitów, co według naukowców może dodatkowo pomóc w neutralizowaniu toksyn. 

 

Jak wygląda gereza angolska ?

Gereza angolska  jest małpą  o charakterystycznym kontrastowym czarno-białym umaszczeniu. Przypomina wyglądem  gerezę abisyńską , jednakże białe włosy gerezy angolskiej nie są tak wyraziste, jak u wspomnianego gatunku. Gereza angolska ma czarną sierść  i czarną twarz otoczoną przez długie, białe pasma włosów, porastające również ramiona, tworząc rodzaj peleryny. Długość ciała gerezy angolskiej wynosi od 49 do 70 cm, nie licząc ogona o długości od 75 do 85 cm. Samce u tego gatunku małp są zazwyczaj nieco większe od samic. Masa ciała dorosłego osobnika waha się od 9 do 20 kg. Gereza angolska ma długi ogon zakończony białą, wypielęgnowaną kitą, a jej kończyny tylne są dłuższe niż przednie. Przeciwnie do innych przedstawicieli rodziny koczkodanowatych gerezy nie posiadają woreczków policzkowych. 

 

Gdzie występuje gereza angolska?

Gereza angolska do pięciu znanych w Centralnej Afryce gatunków czarno-białych gerez. Zasiedla nieciągły obszar od wschodniej Nigerii po północną Tanzanię, wschodni Gabon i Etiopię. 

Zasięg występowania gatunku gerezy angolskiej obejmuje  Afrykę równikową, gatunek ten występuje od poziomu morza do wysokości blisko 2800 m n.p.m. W obrębie gatunku naukowcy wskazali 8 podgatunków, wyróżnionych na podstawie różnic w umaszczeniu i regionów występowania. 

  •  C. a. angolensis, wystepujący w Angoli na północ od zakola rzeki Kongo
  • C. a. cottoni, C. a. ruwenzorii, C. a. cordieri,  C. a. prigoginei w regionie Demokratycznej Republiki Kongo, Rwandy, Ugandy i Tanzanii.  
  • C. a. palliates  w nieciągłych obszarach południowej i wschodniej Tanzanii oraz południowo-wschodniej Kenii.
  • Colobus angolensis ssp. sharpie ekstremalnie rozproszony zasięg w Malawi  
  • Colobus angolensis ssp. nov znany  jedynie z Góry  Nkungwe w   Górach Mahale , w Tanzanii 

 

Zasiedla lasy tropikalne, galeriowe, górskie, spotykana jest często w młodych lasach wtórnych. Mimo, że małpy te czasem schodzą na ziemię, należą do małp afrykańskich wysoce wyspecjalizowanych do nadrzewnego trybu  życia. Z reguły spędzają czas w średnich partiach drzew. Doskonale wspinają się, a zwłaszcza skaczą, w czym pomaga im lekka konstrukcja kości, balansujący ogon, wydłużone kończyny, białe włosy peleryny i ogona, pełniące role spadochronu. Ich zdolność skakania nie ma sobie równych wśród innych afrykańskich małp starego świata. Gerezy  są w stanie pokonywać znaczne odległości między drzewami, wykonując długie skoki do 15,2 metra, a następnie swobodnie spadając z wyciągniętymi kończynami. Zwłaszcza terytorialne samce są w stanie  wykonywać niesamowite,  spektakularne skoki. Na ziemi gerezy poruszają się powoli i niezgrabnie. 

do 0 cm

długość ogona

do 0 cm

długość całkowita

do 0 m

długość skoku

do 2 kg

masa ciała

Jak zachowuje się gereza angolska?

Gerezy angolskie żyją w spójnych grupach, zwykle złożonych z  pojedynczego dorosłego samca, 3-4 dorosłych samic, osobników młodocianych i młodych. Liczebność  w grupie gerez waha się od 3-15 osobników, jednakże występuje wiele wariantów struktur socjalnych w obrębie społeczności gerez, spotykano nawet grupy złożone z ponad 200 osobników z wieloma dorosłymi samcami. Obserwacje  wskazują, że złożone z wielu samców grupy występują powszechnie w naturalnym środowisku i że samce gerezy angolskiej spędzają czas na wzajemnym iskaniu się i odpoczywają blisko siebie.  Natomiast dorosłe samce nienależące do grup mieszanych to zwykle samotniki lub para, chociaż obserwowano nieco większe grupy złożone z wyłącznie męskich osobników. Wszystkie te konfiguracje mają charakter tymczasowy.

Samce samotne, lub z niewielkich grup, mogą prześladować pobliskie grupy mieszane, próbując kojarzyć się z samicami, dołączać na obrzeżach grupy lub wypierać dominującego samca w celu przejęcia grupy na własność. Czasami, ale nie zawsze, wyłącznie męskie grupy gerez składają się z krewniaczych par, takich jak np. bracia.

Badania nad behawiorem gerez angolskich w naturalnym środowisku wykazały, że samice często żerują w grupach, przebywając blisko siebie. W niektórych grupach samic zaobserwowano hierarchię w obrębie grupy, zwłaszcza w miejscach żerowania tych małp. 

Terytorium grupy  gerez angolskich jest zwykle niewielkie. Członkowie grupy  bronią swojego terytorium przed innymi grupami gerez angolskich. Jednakże w obliczu zagrożenia ze strony drapieżnika grupy gerez tworzą sojusze w celu odstraszenia agresora. Samice dowodzą grupą , ale dominujący samiec bierze odpowiedzialność za obronę terytorium i ochronę stada przed drapieżnikami.

Małpy te są spokojne i mało ruchliwe, w momencie zagrożenia starają się raczej ukryć niż uciec.  Zwinność i sprawność pomaga im w ucieczce przed drapieżnikiem. W naturalnym środowisku do wrogów gerez zaliczamy orły i duże koty a także inne małpy: szympansy, które zwykle polują na gerezy w grupach, z użyciem nagonki. 

Zaobserwowano poranne współzawodnictwo w wydawaniu ryczących odgłosów między dominującymi samcami gerez angolskich.  Zachowanie takie  może pomóc w utrzymaniu odstępów między grupami gerez w koronach drzew.

Ze względu na swoją rolę obrońcy  samiec gerezy angolskiej będzie nieustannie ryczał i skakał w obecności drapieżnika, dopóki jego grupa nie ucieknie w bezpieczne miejsce. Pisk, mruczenie, klikanie językiem i ziewanie mogą również oznaczać groźby lub niepokój.

W poligynicznej (samiec koegzystuje i współżyje z wieloma samicami) społeczności gerez angolskich dominujący samiec kontroluje dostęp do rozmnażających się samic, które sygnalizują samcowi chęć do podjęcia współżycia. U gatunku tego nie zaobserwowano wyraźnego sezonu godowego, jednakże większość krycia ma miejsce w porze deszczowej, a szczyt urodzeń przypada na wrzesień i październik. Okres ciąży trwa od 147 do 178 dni..

Młode,  najczęściej jedno, ale zdarzają się też bliźniaki, rodzą się w ciągu całego roku. Noworodek jest po przyjściu na świat całkowicie biały (jasna skóra i biała, krótka sierść) i oprócz matki opiekują się nim inne samice , a niekiedy nawet samce z grupy. Kontrastowe ubarwienie malucha ma wzbudzić wobec niego uczucia opiekuńcze u członków grupy i pomóc im szybko zlokalizować młode podczas niebezpieczeństwa, aby pospieszyć mu z pomocą.  Inne samice wspomagają matkę w opiece nad młodym, dzięki czemu matka może wystarczająco długo karmić oseska, zaspokajając jego potrzeby żywieniowe. Młode gerezy angolskiej szybko zmienia białą barwę na ciemniejszą, i w wieku 3 miesięcy uzyskuje ubarwienie osobnika dorosłego. W wieku 15 miesięcy maluchy odstawiane są  od piersi, a do drugiego roku życia samice osiągają dojrzałość płciową. Samiec osiąga dojrzałość płciową w ciągu czterech lat, wtedy albo będzie zmuszony opuścić grupę, albo rzucić wyzwanie dominującemu samcowi o przejęcie dominacji nad grupą. Samice pozostają w swoich grupach rodzinnych przez całe życie.

Gerezy angolskie, pełniąc rolę rozsiewaczy nasion,  wspomagają rozwój roślinności. Naukowcy sugerują również, że małpy te zasługują na głębsze badania ze względu na ich rolę jako wskaźnika ogólnego stanu lasu, biorąc pod uwagę ich dużą zależność od kondycji drzew. 

 

Czym żywi się gereza angolska?

Gerezy angolskie to gatunek roślinożerny, ich pokarmem są prawie wyłącznie liście (46 gatunków roślin), młode pędy i zielona pasza ( w warunkach hodowlanych w ogrodach zoologicznych). Czasem jedzą też korę drzew i kiełki a także owoce i pestki. W diecie roślinożernej pomaga tym małpom kształt zębów oraz specjalnie przystosowany trójkomorowy żołądek. Jednakże  dieta gerez ma niewielką wartość odżywczą, dlatego gerezy angolskie przebywają wiele godzin w koronach drzew, zjadając aż  3 kg liści, aby zaspokoić dzienne potrzeby żywieniowe. Specyficzna dieta gerez i możliwość żywienia się wieloma gatunkami roślin, których nie są w stanie strawić inne gatunki małp oraz przebywanie w wysokich partiach drzew powoduje, że gerezy mają w swoim środowisku mało konkurentów o zasoby pokarmowe. 

Zagrożenia i ochrona gerezy angolskiej

Pomimo bardzo dużego zasięgu geograficznego gereza angolska  jest w większości obszarów występowania zagrożona utratą siedlisk, degradacją i fragmentacją,  spowodowaną głównie pozyskiwaniem drewna i opału, przekształcaniem lasu w użytki rolne, ekspansją osad ludzkich, polowaniami i  nielegalnym odłowem. Aż do końca XIX wieku istniało duże zainteresowanie skórami gerez, stąd ich liczebność i zasięg występowania w XIX stuleciu uległ gwałtownemu zmniejszeniu.  Wielu Afrykanów przyozdabiało swoje stroje skórami gerez, chociaż największe zapotrzebowanie pochodzi zza oceanu. Skóry gerez angolskich mogą być używane do wykańczania płaszczy i sukienek, ale większość z nich jest zwykle przerabiana na dywaniki lub zasłony. 

 

Obecnie gereza angolska jest gatunkiem chronionym w krajach swojego występowania, mimo tego liczba osobników tego gatunku stale spada. Zaobserwowano spadek liczebności populacji gerezy angolskiej przekraczający 30% w ciągu ostatnich 33 lat (trzy pokolenia). Zagrożenia, które spowodowały spadek liczebności populacji w przeszłości, są nieodwracalne i nie zostały wyeliminowane i raczej  nie będą w dającej się przewidzieć przyszłości.

Gerezy angolskie są wymienione w załącznika II CITES (Konwencja o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem), co oznacza, że ​​chociaż nie ma bezpośredniego zagrożenia wyginięciem, uzasadnione jest ścisłe monitorowanie gatunku.

Przez ostatnie 20 lat organizacja non-profit Colobus Conservation działająca w Kenii zajmuje się ochroną gerezy angolskiej. Grupa opracowała programy dotyczące konfliktów między człowiekiem a naczelnymi, badań biologicznych / ekologicznych, rozwoju społeczności i edukacji, ochrony i wzbogacania lasów oraz świadomości ekoturystycznej. 

 

Jak ZOO Wrocław pomaga gerezie angolskiej?

Gereza angolska jest hodowana w ogrodach zoologicznych w Europie, Stanach zjednoczonych i Australii.  Poważne trudności  może sprawić zapewnienie odpowiedniej karmy. W sprzyjających warunkach rozmnaża się. Gerezy angolskie żyją w ogrodach zoologicznych do 30 lat.  Od kilku lat hodujemy je także z powodzeniem we wrocławskim ogrodzie zoologicznym. Uczestniczymy także w programie EEP ochrony tego gatunku. 

przyłącz się do nas

Pomóż nam chronić ginące gatunki. Fundacja ZOO Wrocław DODO realizuje ponad 30 projektów ochroniarskich na świecie.

Przekaż swój 1% na lemury katta.

KRS 0000623492

lemur katta