Demokracja pod mikroskopem: odkryj tajemnice życia pszczół
Wiedzieliście, że w ulu wcale nie rządzi królowa?
Wbrew utartym schematom i monarchicznej nazwie, królowa matka nie wydaje poleceń. Jej kluczowym zadaniem jest składanie jaj oraz wydzielanie specjalnych feromonów, które utrzymują spójność społeczności. Tymczasem o najistotniejszych kwestiach strategicznych – takich jak rojenie, decyzja o zmianie miejsca gniazdowania czy poszukiwanie nowych źródeł pokarmu – decydują wspólnie robotnice. A to dopiero początek fascynujących sekretów, które skrywa świat pszczół miodnych!
Pszczela rodzina
Do pszczelej rodziny należą robotnice, trutnie oraz matka. Pszczoły robotnice po 21 dniach od złożenia jaj przez matkę są już dorosłe, a trutnie po 24 dniach. Matka cały czas składa jaja, dopóki ma do tego sprzyjające warunki. Jak odróżnić pszczołę od matki? Te pierwsze są zdecydowanie mniejsze i nie są w pełni rozwinięte płciowo. Robotnice odpowiadają za opiekę nad matką oraz czerwiem (larwy i poczwarki). Pszczoła robotnica nie wykonuje jednak przez całe życie jednego zadania. W miarę starzenia się przechodzi przez kolejne etapy pracy: zaczyna od czyszczenia komórek plastra, następnie opiekuje się larwami i pielęgnuje królową. W późniejszym okresie swojego życia produkuje wosk i buduje plastry oraz przerabia nektar na miód. Pełni również funkcje strażnicze chroniąc wejścia do ula. Dopiero w końcowym etapie swojego istnienia zostaje zbieraczką nektaru i pyłku. System ten nazywany jest polietyzmem wiekowym i pozwala kolonii działać niezwykle efektywnie.
Na rzecz swojej rodziny pszczoły są w stanie zrobić naprawdę wiele. Bardzo dbają o pszczele potomstwo utrzymując temperaturę w czerwiu na stałym poziomie około 34-35°C, niezależnie od pogody! Latem robotnice wachlują skrzydłami, aby schłodzić ul. Przynoszą również wodę, dzięki czemu chłodzą wnętrze przez jej odparowywanie. Zimą natomiast tworzą gęsty kłąb i ogrzewają go, drgając mięśniami lotnymi. W świecie zwierząt stanowi to niezwykle precyzyjny system regulacji temperatury.
Demokratyczne wybory
Czy wiesz, że pszczoły miodne potrafią „głosować” nad wyborem nowego domu? Gdy rój musi znaleźć nowe miejsce do życia, setki pszczół zwiadowczyń przeszukują okolicę w poszukiwaniu odpowiedniej dziupli lub innego schronienia. Następnie po powrocie zwiadowczynie wykonują taniec „reklamując” znalezione miejsce. Z czasem coraz więcej zwiadowczyń popiera najlepszą lokalizację, aż zostanie osiągnięte „kworum” i cały rój podejmuje wspólną decyzję.
„Taniec” wykorzystywany jest do komunikacji wielu innych aspektów ich pszczelego życia. Za jego pomocą informują także o kierunku lotu względem położenia Słońca, odległości od źródła pokarmu, a nawet o jakości znalezionego pożytku i trudnościach w dotarciu do niego. To jeden z najbardziej niezwykłych przykładów demokratycznego podejmowania decyzji i systemów komunikacji symbolicznej w świecie zwierząt.
Siła drzemie w grupie
Badania pokazują, że każda pszczoła ma własną „osobowość”. Niektóre są bardziej odważne, inne ostrożniejsze. Są pszczoły, które uczą się szybko i chętnie eksplorują nowe miejsca, a są też i takie, które potrzebują więcej czasu na naukę nowych umiejętności. Ul działa jak jeden wielki organizm. Nie bez powodu biolodzy często określają pszczelą kolonię mianem superorganizmu. Podobnie jak w ludzkim ciele, poszczególne pszczoły pełnią funkcje podobne do komórek w naszych organizmach. Robotnice odpowiadają za wykonywanie wyspecjalizowanych zadań, a królowa za rozmnażanie. Czerw stanowi przyszłość kolonii, a informacje dla innych osobników przekazywane są za pomocą feromonów i tańców niczym sygnały w układzie nerwowym. Tak duża różnorodność przynosi pszczelej rodzinie wiele korzyści i zwiększa szanse całej kolonii na przetrwanie w zmiennym środowisku.
Nawet zapracowana pszczoła potrzebuje odpoczynku
Aby sprawnie przekazywać sobie wszystkie precyzyjne dane, pszczoły potrzebują odpoczynku. Zbieraczki śpią głównie nocą – podczas snu opuszczają czułki, rozluźniają mięśnie, a ich mózg utrwala zebrane w ciągu dnia wspomnienia. Co ciekawe, badania jednoznacznie wykazały, że niewyspane pszczoły wykonują znacznie mniej precyzyjny taniec, przez co przekazują swoim partnerkom błędne lub niedokładne informacje o źródłach pokarmu.
Mali „chemicy”
Niewiarygodną precyzję widać także przy produkcji miodu, gdzie pszczoły ujawniają swoje ogromne „umiejętności chemiczne”. Odparowują większość wody z zebranego nektaru, dodają do niego specyficzne enzymy zmieniające skład cukrów, zakwaszają produkt oraz wytwarzają substancje o działaniu przeciwdrobnoustrojowym, w tym między innymi nadtlenek wodoru. Dzięki tak złożonemu procesowi biologicznemu i chemicznemu, prawidłowo przechowywany miód praktycznie się nie psuje i może zachować przydatność do spożycia przez tysiące lat.
Poznaj nowego opiekuna adopcyjnego naszej wrocławskiej pasieki!
Z wielką radością ogłaszamy, że nasza pasieka w ZOO Wrocław zyskała wyjątkowego partnera i opiekuna adopcyjnego! Do naszej zoo-rodziny dołączyła marka Virentia Pharmaceutica (virentia.pl).
To wrocławska firma tworząca innowacyjne preparaty wspierające zdrowie, łącząca szacunek do natury z precyzją nauk biologicznych i medycznych. Cieszymy się, że marka, dla której natura jest główną inspiracją, objęła wsparciem właśnie nasze pszczoły!
Dzięki takim partnerstwom możemy stale dbać o dobrostan zapylaczy oraz edukować najmłodszych o tym, jak kluczową rolę pełnią one w całym ekosystemie.
Na koniec… biologiczna zagadka!
„Mój dziadek istniał, ale mój ojciec nigdy się nie urodził” – jakie zwierzę mogłoby tak powiedzieć?
Odpowiedź: Truteń pszczoły miodnej!
Wyjaśnienie: Samce pszczół (trutnie) rozwijają się z niezapłodnionych jaj. Oznacza to, że są organizmami haploidalnymi i fizycznie nie mają ojca. Jednak ich matka (królowa) powstała z jaja zapłodnionego – miała więc ojca (trutnia z poprzedniego pokolenia). Tym samym każdy truteń posiada dziadka, mimo że sam ojca nigdy nie miał!